کلیسای جامع عیسی منجی در مسکو، کمی آن‌طرف‌تر از قسمت جنوب‌غربی کرملین قرار دارد. این بنا بلندترین کلیسای ارتدوکسی مسیحی جهان به شمار می‌رود. کلیسای جامع عیسی منجی در مسکو را شاید بتوان بزرگ‌ترین کلیسای ارتدوکسی جهان دانست. ساختمان ظاهر بسیار باشکوهی دارد اما قدمتش آنقدر که به نظر می‌رسد زیاد نیست. این بنا در سال ۲۰۰۰ بعد از آن‌ که سازه اصلی توسط استالین تخریب شد مورد بازسازی قرار گرفت. ایده این کلیسا در اوایل قرن ۱۹ عملی شد.

زمانی که آخرین سربازان ناپلئون مسکو را ترک می‌کردند، تزار الکساندر اول، بیانیه‌ای را در تاریخ ۲۵ دسامبر سال ۱۸۱۲ امضا کرد که طی آن هدف خود برای ساخت یک کلیسای جامع وقف عیسی منجی را اعلام می‌کرد. این کلیسای جامع برای نشان دادن سپاسگزاری از مشیت الهی برای نجات روسیه از سایه‌های تاریک و برای یادبودی از قربانیان کشور بنا گردید.

 

تاریخچه ساخت کلیسا

پس از شکست ناپلئون در جنگ ۱۸۱۲، الکساندر اول تصمیم گرفت به مناسبت این پیروزی کلیسایی بسازد. قرار بود این بنا در تپه های وارابیف (که امروزه دانشگاه مسکو در آن جا قرار دارد) ساخته شود.

نقشه‌های کلیسا طراحی شده و محوطه ساخت نیز انتخاب شده بود اما قبل از شروع پروژه، الکساندر اول جای خود را به برادرش نیکولاس داد. تزار جدید که عمیقاً ارتدوکسی و وطن‌پرست بود، طراحی نئوکلاسیک بنا را که برادرش تائید کرده بود نپسندید. وی معمار مورد علاقه‌اش، «کنستانتین تون» (Konstantin Thon) را مأمور طراحی یک نقشه جدید کرد.

ساخت بنا در سال ۱۸۲۶ به فرمان نیکلای اول متوقف و محل جدیدی برای آن در نظر گرفته شد. محوطه فعلی بنا در سال ۱۸۳۷ توسط تزار انتخاب شده و کلیسا و صومعه‌ای که از قبل در آن وجود داشت باید جا به جا می‌شدند. ساخت کلیسا در ۱۸۳۹ آغاز شد و در ۱۸۸۳ به پایان رسید. تکمیل نقاشی‌های دیواری داخل بنا توسط بهترین نقاش‌های روسیه به مدت ۲۰ سال به طول انجامید. مراسم تاج‌گذاری الکساندر سوم در ۲۶ می سال ۱۸۸۳ و «پیش درآمد ۱۸۱۲» اثر چایکوفسکی هر دو در این بنا برگزار و اجرا شدند. ارتفاع بنا ۱۰۳/۵ متر، قطر بزرگترین گنبد آن ۲۵/۵ متر و مساحت آن برای پذیرش ۱۰ هزار نفر کافی بود.

ویرانی کلیسا

این کلیسا در دسامبر ۱۹۳۱ به وسیله حکومت شوروی به کلی ویران گردید و در اواخر این سال برنامه ساخت کاخ آغاز شد آن‌ها می‌خواستند کلیسا را با یک یادمان سوسیالیستی به نام کاخ شوروی عوض کنند. ساخت این بنا در سال ۱۹۳۷ آغاز گردید اما در سال ۱۹۴۱ با حمله ارتش نازی به اتحاد شوروی در جنگ جهانی دوم پروژه متوقف شد اما بنا به دلایل مختلف این کاخ هرگز به اتمام نرسید.

احیاء مجدد کلیسا

با پایان دوران حکمرانی شوروی، کلیسای ارتدوکسی روسیه این اجازه را گرفت تا مجدداً ساختمان کلیسای عیسی منجی را در سال ۱۹۹۰ بسازد اما جنگ جهانی دوم کار را به تعویق انداخت و بعد از جنگ برای ساخت و ساز، محل های مهمتری در پیش بود. با مرگ استالین علاقه به طرح کاخ شورا به کلی از بین رفت و در محل خاک برداری گودال بزرگی احداث شد که بعدها به استخر تبدیل گشت. در سالهای بعد، کارشناسان نظر دادند بخار آب حاصل از این استخر به اشیاء موزه هنری پوشکین که در مجاورت آن قرار داشت صدمه می زند، لذا فکر استفاده از این محل برای کار دیگری قوت گرفت. سقوط حکومت کمونیستی باعث شد که شهرداری مسکو درصدد احیای کلیسای قدیمی برآید. بعد از تأسیس یک بنیاد برای این منظور و جمع‌آوری کمک هزینه در سال ۱۹۹۴ ساخت به طور جدی ادامه پیدا کرد و در سال ۱۹۹۶ کلیسای پایینی و دقیقاً مشابه کلیسای قدیمی طی چند سال با کمک مالی شهرداری، موسسات خیریه و مردم بنا شد. کل مجموعه کلیسای عیسی منجی در ۱۹ آگوست سال ۲۰۰۰ به اتمام رسید و اینک در مراسم مذهبی مورد استفاده قرار می گیرد.